ERVARINGEN

Workshop Big Data New Knowledge
D’66 rijden in oranje auto’s en de overkant gelooft in God

Ik ben Bram en ik ben al jaren werkzaam als bio-informaticus aan een universiteit. Een paar weken geleden ontving ik een uitnodiging of ik deel wilde nemen aan een workshop Life Intelligence aan het Burton Instituut. Eerst dacht ik aan een groepje dwarse anti-globalisten dat de wereld de les wil lezen over de ontwikkelingen in de informatica die ze zelf niet doorgronden. Bijna had ik nee gezegd tegen een unieke bijeenkomst. De werkelijkheid bleek zo anders. Een week lang heb ik in de Orangerie in Normandië fantastische gesprekken en ontmoetingen gehad.

In mijn werkveld ben ik lang bezig geweest met onderzoek naar de effectiviteit van medicijnen bij bepaalde erfelijkheidsprofielen. Kort door de bocht: wanneer je leukemie hebt, word je behandeld. Het blijkt dat de generieke medicijnen, die iedereen krijgt, niet bij iedereen helpen. Dat heeft natuurlijk te maken met de agressiviteit van de kanker maar ook met je dna. Het blijkt dat maar een deel van de patiënten baat heeft bij de meest voorgeschreven medicatie. Dat komt door erfelijkheidsfactoren.
Logisch zou je zeggen. Afhankelijk van hoe je in elkaar zit, werkt een pil beter of slechter. Maar in de gezondheidszorg en vooral de farmaceutische industrie is daar nauwelijks oog voor. Farmaceuten zijn niet gebaat bij tien medicijnen voor kleine groepjes maar bij één medicijn wat je aan iedereen verkoopt. De kosten voor ontwikkeling, marketing en distributie zijn lager en de afzetmarkt groter. Kortom: degene die het probleem het best kan oplossen, heeft geen enkel belang bij die oplossing. Bovendien: in veel landen, zoals in Nederland, is het verboden of heel duur om het volledig erfelijk profiel van iemand in kaart te brengen.

In dat onderzoek gebruik ik big data net zoals heel veel wetenschappers. Big data is simpelweg het combineren van heel veel gegevens. Onderzoeken, enquetes, koopgedrag, lidmaatschappen, eigenlijk van alles wat je legaal mag verzamelen. De meeste consumenten zijn bovendien heel vrijgevig met hun informatie. Zeker door mee te doen aan online quizzen en door ratings of reviews te geven. Zo is al snel duidelijk dat iemand die het afgelopen jaar een matras heeft gekocht ook informatie heeft ingewonnen over homeopathische slaapmiddelen. Maar ook dat hij berichten van Trump geliked heeft, twee voorletters heeft en twee mobiele nummers heeft.


Soms komen door big data hele onverwachte en onverklaarbare ‘feiten’ aan het licht. Bijvoorbeeld dat meer dan twintig procent van de eigenaren van een oranje auto zich verbonden voelt met de partij D’66 of dat bewoners van oneven huisnummer drie keer zo vaak zijn ingeschreven bij een kerkgenootschap als bewoners van een even huisnummer. Vermakelijk maar ook fascinerend.

Één van de andere deelnemers van onze bijeenkomst was Jorinde. Ze is directeur pensioenen van een grote levensverzekeraar. Ze behoort een enorme financiële portefeuille. Ook verzekeraars hebben te maken met nieuwe inzichten die big data met zich meebrengen. Ze wisten al dat bewoners van een bepaalde postcode en grotere kans hebben om te overlijden dan bewoners van een andere postcode. Maar door big data worden ook hier opmerkelijke en nog volstrekt onverklaarbare resultaten zichtbaar. Een voorbeeld wat mij heel erg verbaasde was dit: mensen die felgekleurde auto’s hebben, krijgen veel sneller een ernstige immuunziekte. Mensen die lid zijn van een vereniging leven korter. Met die kennis mag je eigenlijk niets doen maar Jorinde vertelde gefrustreerd, dat sommige verzekeraars daar wel op inspelen. Bijvoorbeeld door op internet geen reclame te laten zien aan mensen die uit onverklaarbare risicogroepen komen.

We waren met wetenschappers, politici, mensen uit het pensioen- en verzekeringswezen en met de architecten de ontkiemende wereld van de artificial generic intelligence. Wat kunen we die intelligence leren? Welke waarden geven we het mee. Wat willen we toestaan en wat niet. Meer dan ooit ben ik ervan doordrongen dat we daar haast mee moeten maken. De ontwikkeling gaat nu veel sneller dan ons nadenken over wat we willen. Zelfs als je denkt dat kunstmatige intelligentie ‘de wereld gaat overnemen, mogen we niet vergeten dat de mens nodig is om dat systeem duidelijk te maken wat we ervan verwachten. Meer dan ooit ben ik er van doordrongen dat kennis maar een kaartenbak is. Alleen met wijsheid weet je wat kennis waard is en of het altijd boven liefde, vrijheid en rechtvaardigheid moet gaan.

Nieuwsgierig naar de ervaringen van anderen? Lees hier over de ervaring van Merel de Ridder